Nhà Đường
Nhà Đường

Nhà Đường

Triều đại Trung Quốc
Nghệ thuật Trung Quốc
Nhà Đường (tiếng Trung: 唐朝; bính âm: Táng Cháo, Hán Việt: Đường triều; phát âm tiếng Trung: [tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ]; tiếng Hán trung đại: Dâng Djew) (18 tháng 6, 618 - 1 tháng 6, 907) là một triều đại Trung Quốc tiếp nối sau nhà Tùy và trước thời kì Ngũ Đại Thập Quốc. Nhà Đường được hoàng đế Đường Cao Tổ Lý Uyên thành lập sau khi thâu tóm quyền hành khi nhà Tùy suy yếu rồi sụp đổ. Triều đại này bị gián đoạn 15 năm khi nữ hoàng đế Võ Tắc Thiên nắm lấy quyền hành và lập ra nhà Võ Chu (8 tháng 10, 690 - 3 tháng 3, 705). Nhà Đường với kinh đô Trường An (là thành phố đông dân nhất thời bấy giờ, nay là Tây An) được các nhà sử học coi là đỉnh cao trong văn minh Trung Hoa; ngang bằng hoặc vượt trội hơn so với thời kì đầu nhà Hán — một thời kì hoàng kim của văn minh thế giới.Lãnh thổ của nhà Đường rất rộng lớn, lúc cực thịnh đạt gấp rưỡi lãnh thổ của nhà Hán nhờ có lực lượng quân đội hùng mạnh và các cuộc chinh chiến quân sự. Trong hai cuộc điều tra trong thế kỷ VIIthế kỷ VIII, dân số trên lãnh thổ nhà Đường được ước tính lên đến 50 triệu người (đây mới là dân số dựa trên số hộ trong sổ sách, dân số thực có thể còn gấp đôi như vậy).[2][3][4]a[›] Và, khi bộ máy nhà nước đi xuống và không thể điều tra dân số một cách chính xác trong thế kỷ IX, con số ước tính là 80 triệu người.[5][6] Với số dân lớn như vậy, nhà Đường có một lực lượng quân đội hùng mạnh với binh lính chuyên nghiệp và những thương nhân buôn bán, trao đổi hàng hóa trên toàn bộ khu vực châu Á dọc theo Con đường Tơ lụa nổi tiếng. Nhiều nước khác nhau đã triều cống cho triều đình nhà Đường, nhà Đường cũng chinh phục hoặc khuất phục một số khu vực rồi đặt chúng dưới quyền cai trị gián tiếp thông qua một hệ thống bảo hộ. Bên cạnh quyền bá chủ về mặt chính trị, nhà Đường cũng có ảnh hưởng lớn đến văn hóa các nước láng giềng như Triều Tiên, Nhật BảnViệt Nam.Thời kì nhà Đường phần lớn là một giai đoạn tiến bộ và ổn định, nhưng vào giữa triều đại thì xảy ra loạn An Sử, từ đó nhà Đường ngày càng đi xuống. Giống với nhà Tùy, nhà Đường duy trì bộ máy các quan lại trong triều đình từ các sĩ đại phu thông qua các cuộc thi khoa cử và tiến cử. Trật tự này đã bị suy yếu khi các thống đốc quân sự khu vực được gọi là tiết độ sứ nổi lên trong thế kỷ IX. Văn hóa Trung Quốc phát triển mạnh mẽ và cường thịnh trong thời kì nhà Đường, đây được coi là thời kì đỉnh cao của thi ca, hay thơ Trung Quốc.[7] Hai thi sĩ nổi tiếng nhất Trung Hoa là Lý BạchĐỗ Phủ, thuộc về thời kì của Triều đại này, cùng với các họa sĩ nổi tiếng như Hàn Cán, Chương TuyểnChu Phương. Có một số lượng lớn các công trình văn học lịch sử, toàn thư và các nghiên cứu về địa lý được hoàn thành trong thời kỳ nhà Đường.Có nhiều đổi mới đáng được công nhận và chú ý dưới thời nhà Đường, trong đó bao gồm sự phát triển của ngành in mộc bản. Trong thời nhà Đường, Phật giáo có tác động chủ yếu đến văn hóa Trung Quốc, và nhiều giáo phái bản địa trở nên nổi bật. Tuy nhiên, về sau triều đình đã ngược đãi Phật giáo và tôn giáo này đã suy giảm tầm ảnh hưởng. Mặc dù chính phủ và triều đình nhà Đường suy sụp trong thế kỷ IX, song nghệ thuật và văn hóa vẫn tiếp tục phát triển. Triều đình trung ương mục nát nên đã không thể quản lý được nền kinh tế, song việc mậu dịch vẫn không bị ảnh hưởng và thương mại vẫn tiếp tục thịnh vượng.

Nhà Đường

• 904–907 (cuối cùng) Đường Ai Đế
• Đường Cao Tổ đoạt ngôi từ nhà Tùy 18 tháng 6 năm 618
• thế kỷ VII 50.000.000
Hiện nay là một phần của  Trung Quốc
 Việt Nam
 Mông Cổ
 Lào
 Kazakhstan
 Kyrgyzstan
 Bắc Triều Tiên
 Hàn Quốc
 Liên bang Nga
• 684–690 (nhà Đường bị gián đoạn bởi Võ Tắc Thiên) 710-712 (khôi phục lại quyền lực) Đường Duệ Tông
Đơn vị tiền tệ Tiền xu, tiền giấy
• Bị gián đoạn bởi Võ Tắc Thiên 16 tháng 10 năm 690
• Loạn An Sử 16 tháng 12 năm 755
Ngôn ngữ thông dụng Tiếng Hán
• 618–626 (đầu tiên) Đường Cao Tổ
Vị thế Đế quốc
• thế kỷ IX 80.000.000
Thủ đô Trường An (長安)
(618–904)
Lạc Dương (洛陽)
(904–907)
• 715 5.400.000 km2
(2.084.952 mi2)
• 712–756 (biến cố Loạn An Sử) Đường Minh Hoàng
• Lương Thái Tổ chiếm đoạt quyền lực, chấm dứt nhà Đường 1 tháng 6 năm 907
• 669[1] 10.760.000 km2
(4.154.459 mi2)
Hoàng đế  
• Ổn định lại chính quyền 3 tháng 3 năm 705
Thời kỳ Thời kỳ Trung cổ
Chính phủ Quân chủ
Tôn giáo chính Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo, Cảnh Giáo , Tôn giáo dân gian, Mani giáo, Hỏa giáo
• 626–649 (cực thịnh) Đường Thái Tông