Ý
Ý

Ý

Cộng hòa Ý– ở châu Âu (xanh nhạt & xám đậm)
– trong Liên minh châu Âu (xanh nhạt)  –  [Chú giải]Ý hay Italia (tiếng Ý: Italia [iˈtaːlja] (nghe)), tên chính thức: Cộng hoà Ý (tiếng Ý: Repubblica italiana) là một nước cộng hoà nghị viện nhất thể tại châu Âu. Lãnh thổ Ý vươn ra phần trung tâm của Địa Trung Hải, hai đảo lớn nhất là SicilySardegna. Dãy Alpes/Alpi giới hạn phần lục địa phía bắc của Ý, tạo thành biên giới trên bộ với Pháp, Thụy Sĩ, Áo, Slovenia, trong khi San MarinoVatican nằm lọt trong nước cộng hoà. Ý có diện tích là 301.338 km², và phần lớn có khí hậu ôn đới theo mùa và Địa Trung Hải. Do hình dạng lãnh thổ, Ý thường được ví như lo Stivale (chiếc ủng).[4][5] Dân số Ý đạt khoảng 61 triệu người, là quốc gia đông dân thứ tư trong Liên minh châu Âu. Thủ đô của Ý là Roma, các vùng đô thị lớn khác là Milano, Napoli, Torino.Đế quốc La Mã (Roma) nổi lên thành thế lực chi phối tại bồn địa Địa Trung Hải, trở thành trung tâm lãnh đạo về văn hoá, chính trị và tôn giáo của văn minh phương Tây trong thời kỳ cổ đại. Di sản của đế quốc này được phổ biến và có thể nhận thấy trong luật dân sự, chính phủ cộng hoà, Cơ Đốc giáo và chữ cái Latinh trên toàn cầu. Đến sơ kỳ Trung cổ, xã hội-chính trị Ý sụp đổ trong quá trình người man di xâm lăng, song đến thế kỷ XI, nhiều thành bang và nước cộng hoà hàng hải, chủ yếu tại miền bắcmiền trung Ý, trở nên rất thịnh vượng nhờ chuyên chở đường biển, thương mại và ngân hàng, đặt nền tảng cho chủ nghĩa tư bản hiện đại.[6] Tuy nhiên, một phần lớn miền trung Ý duy trì dưới quyền kiểm soát của Lãnh thổ Giáo hoàng, còn miền nam Ý liên tục bị các thế lực bên ngoài chinh phục.[7] Phục hưng bắt đầu tại Ý và được truyền bá đến phần còn lại của châu Âu. Văn hoá Ý hưng thịnh trong thời kỳ này, sản sinh các học giả, nghệ sĩ và nhà bác học nổi tiếng. Các nhà thám hiểm người Ý như Marco PoloCristoforo Colombo khám phá các tuyến đường mới đến Viễn ĐôngTân Thế giới. Tuy vậy, sức mạnh thương mại và chính trị của Ý suy yếu đáng kể khi các tuyến hàng hải xuyên Đại Tây Dương và sang Ấn Độ Dương không đi qua Địa Trung Hải.[8][9][10]Các cuộc chiến tranh Ý trong thế kỷ XV và XVI khiến các thành bang Ý kiệt sức. Các quốc gia Ý đã suy yếu này nhanh chóng bị các cường quốc châu Âu chinh phục và thuộc địa hoá, như Pháp, Tây Ban NhaÁo. Đến giữa thế kỷ XIX, nổi lên phong trào ủng hộ chủ nghĩa dân tộc Ý và độc lập khỏi quyền cai trị ngoại bang. Ý cuối cùng thống nhất vào năm 1861, trở thành một đại cường quốc sau nhiều thế kỷ.[11] Từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, Vương quốc Ý nhanh chóng công nghiệp hoá, song chủ yếu là tại miền bắc, và giành được một đế quốc thực dân,[12] trong khi miền nam phần lớn bị loại trừ khỏi công nghiệp hoá.[13] Ý là nước chiến thắng chính trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, song vương quốc lâm vào một giai đoạn khủng hoảng kinh tế và rối loạn xã hội, mở đường cho chủ nghĩa độc tài phát xít nổi lên vào năm 1922. Ý tham gia Chiến tranh thế giới thứ hai bên phe Trục và kết quả là thất bại về quân sự, kinh tế bị tàn phá và nội chiến. Sau chiến tranh, Ý bãi bỏ chế độ quân chủ, khôi phục dân chủ, đạt được tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng suốt một thời gian dài, và trở thành một nền kinh tế tiên tiến với quy mô lớn dù có các giai đoạn náo động về xã hội-chính trị.[14][15][16]Ngày nay, Ý có GDP danh nghĩa lớn thứ ba trong khu vực đồng eurođứng thứ tám thế giới, và có của cải quốc gia đứng thứ sáu thế giới. Quốc gia này ở mức rất cao về chỉ số phát triển con người và xếp hạng sáu thế giới về tuổi thọ dự tính. Ý giữ vai trò nổi bật trong các vấn đề kinh tế, quân sự, văn hoá và ngoại giao khu vực và toàn cầu, và là một cường quốc khu vực[17][18] cũng như đại cường quốc theo nhiều nguồn.[19][20] Ý là một thành viên sáng lập và chủ đạo trong Liên minh châu Âu, và là thành viên của nhiều tổ chức quốc tế, như Liên Hiệp Quốc, NATO, OECD, OSCE, WTO, G7, G20, Liên minh Địa Trung Hải. Ý sở hữu 54 di sản thế giới UNESCO, đứng đầu thế giới, và là đứng thứ năm về số lượng du khách nước ngoài.

Ý

• Tổng thống • Thủ tướng Sergio Mattarella
Giuseppe Conte
Đơn vị tiền tệ Euro (EUR)
Tên miền Internet .it
Thành phố lớn nhất Roma
2 tháng 6 năm 1946 Cộng hoà
Dân số ước lượng (2017) 60,483,973[1] người (hạng 23)
Chính phủ Cộng hoà bán tổng thống nghị viện nhất thể
Diện tích nước 2,4 %
17 tháng 3 năm 1861 Thống nhất
Múi giờ UTC+1; mùa hè: CEST (UTC+2)
Mã điện thoại +39
GDP (PPP) (2016) Tổng số: 2.234 tỷ USD[2] (hạng 12)
Bình quân đầu người: 36.833 USD[2] (hạng 32)
Ngôn ngữ chính thức Tiếng Ý
Diện tích 301.338 km² (hạng 71)
HDI (2015) 0.887 (rất cao)[3] (hạng 26)
Mật độ 201,3 người/km² (hạng 63)
Thủ đô Roma
41°54′B 12°29′Đ / 41,9°B 12,483°Đ / 41.900; 12.483
GDP (danh nghĩa) (2016) Tổng số: 1.850 tỷ USD[2] (hạng 8)
Bình quân đầu người: 30.507 USD[2] (hạng 25)

Tài liệu tham khảo

WikiPedia: Ý http://driving.ca/toyota/corolla/auto-news/news/th... http://www.enterprisecanadanetwork.ca/_uploads/res... http://www.isn.ethz.ch/php/collections/coll_gladio... http://www.isn.ethz.ch/php/documents/collection_gl... http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/f/F011196.php http://www.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=... http://www.allempires.com/article/index.php?q=ital... http://www.antimafiaduemila.com/content/view/20052... http://www.art-and-archaeology.com/roman/painting.... http://www.bbc.com/news/world-europe-17433142